Pieśni, przyśpiewki i tradycje muzyczne
Śpiew jest ważną częścią życia kulturalnego Gminy Udanin. Pieśni i przyśpiewki towarzyszą mieszkańcom podczas spotkań, uroczystości, świąt i wspólnego świętowania, a ich przekazywanie kolejnym pokoleniom pozwala zachować lokalną pamięć i tożsamość.
W ramach projektu „Zioła i Ogień – żywe tradycje i cyfrowe dziedzictwo Gminy Udanin” uczestnicy poznawali tradycyjny śpiew ludowy, w tym biały śpiew, oraz znaczenie pieśni w kulturze ludowej. Zajęcia miały charakter praktyczny – uczestnicy nie tylko słuchali o tradycjach, ale również sami śpiewali i poznawali sposób wykonywania tradycyjnych pieśni.
🎵 20 lat wspólnego śpiewania
Ważnym elementem współczesnego dziedzictwa muzycznego naszej gminy jest działalność zespołu ludowego „Cicha Woda”.
Od niespełna 20 lat zespół angażuje się w życie kulturalne Gminy Udanin, pielęgnując pieśni, przyśpiewki i zwyczaje związane z kulturą ludową. To przykład tego, jak tradycja może być żywa także dziś – poprzez ludzi, którzy ją wykonują, przekazują i zapraszają kolejne pokolenia do wspólnego uczestnictwa. Zespół współorganizuje takie wydarzenia jak Ludowy Przegląd Kolęd i Pastorałek czy ,,Pieje Kur Pieje” Przegląd Zespołów Ludowych, które na stałe wpisały się w kalendarz wydarzeń organizowanych w Gminie Udanin zachowując dziedzictwo muzyczne dolnośląskich zespołów ludowych. Zespół Ludowy „Cicha Woda” z Udanina powstał w 2007 roku z potrzeby wspólnego śpiewania. Początkiem działalności były przyśpiewki wykonywane podczas dożynek przez członkinie Koła Gospodyń Wiejskich. Z czasem grupa rozwinęła repertuar i zaczęła występować podczas lokalnych uroczystości, przeglądów i wydarzeń folklorystycznych. W repertuarze zespołu spotykają się pieśni ludowe, przyśpiewki i piosenki znane z polskiej tradycji wspólnego śpiewania. Jest to repertuar, który nie zawsze ma jedno konkretne miejsce pochodzenia – część tradycji została przyniesiona przez rodziny osiedlające się po wojnie na Dolnym Śląsku. Sami członkowie zespołu wywodzą się z różnych regionów Polski, co wpływa na różnorodność przekazywanych pieśni. Dziś „Cicha Woda” jest częścią lokalnego życia kulturalnego Udanina. Zespół występuje podczas dożynek, przeglądów zespołów ludowych i innych wydarzeń, zachęcając publiczność do wspólnego śpiewania i biesiadowania. Wykonują jedne z najbardziej znanych polskich utworów takich jak ,,Szła dzieweczka do laseczka” we własnej aranżacji czy ,,Czerwone jabłuszko”, które obecnie jest pieśnią biesiadna, a w czasie okupacji podczas II Wojny światowej ostrzegała przed zdrajcami * (źródło: polskatradycja.pl Czerwone Jabłuszko) Gmina Udanin podkreśla również rolę zespołu w pielęgnowaniu kultury ludowej i promocji gminy.
To właśnie tak tradycja pozostaje żywa – nie tylko w starych zapisach, ale w głosach ludzi, którzy nadal śpiewają razem.
Repertuar pieśniowy regionu tworzą tradycje wielu grup, które po II wojnie światowej osiedliły się w naszym regionie. Przywieźli ze sobą pieśni, przyśpiewki, melodie i obrzędy, które były przekazywane kolejnym pokoleniom. Na Dolnym Śląsku zachowały się pieśni przyniesione przez powojennych osadników z różnych stron Polski m.in. z terenu Lwowskiego, Wołyńskiego i Poleskiego, z Wileńszczyzny i Nowogródczyzny, także reemigranci z Bośni i Bukowiny Rumuńskiej oraz przesiedleńcy z ubogich terenów centralnej i południowej Polski. (źródło: Muzyka Źródeł: Dolny Śląsk – Dwójka)
Przykłady pieśni dokumentowanych na Dolnym Śląsku:
„O, wyjdziże do nas, Panie Gospodarzu”
„Panie gospodarzu, wesoło witamy”
„Zasiałam se rozmaryjan”
„Koło ogródeczka rosła jabłoneczka”
„Pójdę ja se do boru tego”
- źródło: Archiwum Pieśni
Śpiew od pokoleń towarzyszył ludziom podczas spotkań rodzinnych, uroczystości, świąt i wspólnego spędzania czasu. Pieśni przekazywano ustnie, ale ważną rolę odgrywały również śpiewniki, w których zapisywano teksty i nuty, aby można było do nich wracać i wykonywać utwory po latach.
Pieśń nie była tylko muzyką. Była sposobem wspólnego przeżywania, zapamiętywania i przekazywania tradycji.
Nie chodzi więc tylko o zachowanie dawnych pieśni. Ważne jest również to, aby nadal je śpiewać, spotykać się przy muzyce i przekazywać związane z nimi doświadczenia młodszym mieszkańcom.
Głos jednego pokolenia dla następnego
Tradycyjne pieśni przez lata przekazywane były przede wszystkim ustnie. Dlatego każde kolejne pokolenie, które je poznaje i wykonuje, staje się częścią tej historii. W projekcie połączyliśmy dzieci i młodzież z osobami, które mają doświadczenie w kultywowaniu tradycji muzycznych. Wspólne śpiewanie stało się okazją do nauki, spotkania i przekazywania wiedzy. W ramach projektu „Zioła i Ogień – żywe tradycje i cyfrowe dziedzictwo Gminy Udanin” uczestnicy wzięli udział w warsztatach śpiewu białego, poświęconych jedno i wielogłosowym pieśniom wywodzącym się z dawnych tradycji słowiańskich. Podczas zajęć uczestnicy poznawali naturalną emisję głosu, pracowali nad oddechem, intonacją, barwą głosu i współbrzmieniem w grupie. Ważnym elementem była również nauka śpiewu wielogłosowego i wspólnotowego.
🎵 Czego uczyliśmy się podczas warsztatów?
- ćwiczeń oddechowych i emisyjnych,
- naturalnej emisji głosu, czyli tzw. białego śpiewu,
- pracy nad intonacją i pamięcią muzyczną,
- świadomego kształtowania barwy dźwięku,
- śpiewu jednogłosowego i wielogłosowego,
- współbrzmienia i współpracy w grupie,
- tradycyjnych pieśni słowiańskich,
- improwizacji i wspólnego śpiewania.
🌿 Pieśń i przyroda
Tradycyjne pieśni były związane ze sferą emocjonalną człowieka oraz życiem całej wspólnoty. Towarzyszyła im silna emocjonalność, a sama pieśń była związana również z rytmem życia człowieka i przyrodą.
Podczas warsztatów dzieci, młodzież i dorośli mogli nie tylko poznać tę tradycję, ale przede wszystkim doświadczyć jej poprzez własny głos.
👥 Dwa pokolenia – wspólny głos
27 sierpnia 2026 r. w Bibliotece w Udaninie odbyły się międzypokoleniowe warsztaty śpiewu białego. Uczestnicy poznali m.in. podstawy białego śpiewu, pracowali nad głosem i nauczyli się dwugłosowej pieśni z tradycji Serbołużyczan Dolnych.
Tego samego dnia w Bibliotece w Ujeździe Górnym odbyły się warsztaty śpiewu białego dla dzieci i młodzieży. Ich uczestnicy poznali m.in. jednogłosową pieśń tradycyjną z Lubelszczyzny „Na dunaj Maryś”.
🎤 Prowadzący
Warsztaty poprowadzili Witold Kozłowski i Marzena Motyl z Fundacji OVO dla Kultury i Edukacji, zajmującej się upowszechnianiem tradycji muzycznych Europy Środkowo-Wschodniej.
Tradycja nie musi mieć setek lat, żeby stać się częścią lokalnej pamięci. Czasem wystarczy, że przez lata ktoś ją pielęgnuje, śpiewa i przekazuje dalej. ❤️
KLIKNIJ TUTAJ – jeśli chcesz obejrzeć fragment warsztatów.
📸 Co zachowujemy w Cyfrowym Archiwum Tradycji Gminy Udanin zachowujemy?
🎶 pieśni i przyśpiewki
🎶 tradycję białego śpiewu
🎶 wspomnienia związane ze śpiewaniem
🎶 historie osób i zespołów kultywujących muzyczne tradycje
🎶 wiedzę przekazywaną ustnie z pokolenia na pokolenie
Projekt „Zioła i Ogień – żywe tradycje i cyfrowe dziedzictwo Gminy Udanin” Kompas Młodego Obywatela – „Nasze Tradycje”